یرواند آبراهامیان در سال ۱۳۱۹ در خانوادهای ارمنیتبار در تهران زاده شد. او تحصیلات خود را در دانشگاه آکسفورد و کلمبیا در رشته تاریخ به پایان برد و پایاننامهاش پایه و اساس کتاب معروف «ایران بین دو انقلاب» را تشکیل میدهد. آبراهامیان سالها به عنوان پروفسور شاخص در کالج باروک دانشگاه نیویورک تدریس میکرد و…
روایت تاریخی دارای “ایهام و ابهام” را نشاید نوشتن و خواندن؛ این نوع تاریخ “موازی” و معطوف به یک گرایش سیاسی و یا یک فرقه تنظیم می شود که میانه ای با “تحلیل” یک رخداد در گذشته ندارد. روای در حافظه تاریخی آزاد است غلظت تراژیک یا حماسی یک “واقعه” را چنان تنظیم کند تا…
هر نویسنده نه تنها نسبت به آنچه می نویسد تعهد دارد بلکه نسبت به آنچه هم نمی نویسد نیز متعهد است و باید پاسخگو باشد که چرا نمی نویسد آنچه باید نوشتن را. در ضمن این یادداشت بلند برای نگارنده فرصت گرانیست تا به بهانه نخست وزیر خاموش ایران نکاتی را یادآور کسانی شود که…
اندیشه جمهوری خواهی از زمانی که در یونان باستان توسط ارسطو مطرح و در دموکراسی آن بر اساس فلسفه شهروند آزاد با حقوق مساوی بنا گذارده شد تا زمانی که به ایران برسد، چه به لحاظ نظری و فلسفی و چه به لحاظ عملی و سیاسی دچار قبض و بسط فراوانی شده بود اما نخستین…
روز ۲۹ اسفند سالروز ملی شدن صنعت نفت در واقع روزی است که با نام و یاد مرحوم دکتر مصدق پیوندی عمیق دارد. گرچه از کودتای ۲۸ مرداد به بعد تلاش زیادی بر انکار نقش مصدق در ملی شدن صنعت نفت ایران توسط عناصر زر و زور و تزویر شده است، اما با این حال…
دکتر مصدق در خاطرات خود از دیدار خویش با رجال شهیر عصر ناصرالدین شاه، حسنعلی خان امیر نظام گروسی یاد می کند، میرزا محمد خان ۹ ساله پسر میرزا هدایت الله وزیر دفتر بوده که به نیابت از پدر برای عیادت از امیر نظام گروسی به منزل وی می رود، امیر نظام مردی بزرگ…
روز شمار کودتا / پس از قیام ملی ۳۰ تیر امریکا و انگلیس برای سرنگونی دولت مصدق به توافق رسیدند: روی کار امدن دولت ایدن به جای دولت حزب کارگر، کلمنت اتلی
یرواند آبراهامیان از مورخان شناختهشده و نویسنده کتاب مورد توجه «ایران بین دو انقلاب» در مقوله «تاریخ ایران معاصر»، از برجستهترین تاریخنگاران محسوب میشود. چندی قبل، گفتوگویی با روزنامه اینترنتی بینالمللی «ایرانوایر» داشت که در آن به بررسی ماجرای کودتای ٢٨ مرداد و اسناد جدید منتشرشده درباره آن پرداخته است که در ادامه میآید
از سالگرد رخداد ٢٨ مرداد، حدود یک هفته میگذرد. امسال انتشار بخشهای دیگری از اسناد طبقهبندیشده سازمان «سیا» و آمدن نام مرحوم آیتالله کاشانی در این اسناد، باعث شد یک بار دیگر موضوع اختلافهای تاریخی میان ایشان و مرحوم دکتر مصدق در جریان ملیشدن نفت و کودتای ٢٨ مرداد در سال ١٣٣٢، در سطح جامعه…
«ستونهای نظامی که برای تصرف پایتخت در حرکتاند، تانکهایی که میدان و چهارراهها را بستهاند، حمله نیروی زرهی و نظامیان به مقر رئیس دولت و گاه پروازها و بمباران هوایی کاخ رئیس دولت. بهاینترتیب، ماشین نظامی به راه میافتد، موانع را در هم میشکند، دولتی را به زور اسلحه سرنگون میکند و دولتی دیگر را…
دوبلگ معتقد است که غربیان درک چندان درستی از رفتار دکتر مصدق نداشتند و البته این عدم درک درست نیز در نهایت به ضرر مردم ایران و همراه شدن آمریکا و انگلیس در انجام کودتا شده است. انگلیسی ها علاوه بر در نظر گرفتن منافع مالی خود، مصدق را به عنوان کسی می دیدند که…
با گذشت نزدیک به ۶۰ سال از وقایع ۲۸ مرداد، هنوز تأثیر عمیق آن بر تفکرات سیاسی مردم ایران محسوس است. تحولی که مسیر سیاسی ایران را در روز ۲۸ مرداد تغییر داد و زخم هایی که بر جای گذاشت مشابه ضربههایی است که از یک جنگ داخلی بر جای می ماند.
«ضیاء اشرف»، دختر ارشد دکتر «محمد مصدق»، کسی که به روایت برخی اسناد تاریخی همدم پدر در سال های سخت تبعید در احمدآباد بود؛ اما از او هم مانند خواهر کوچک ترش منصوره، ردی در تاریخ یافت نمی شود، جز در مواردی اندک در چند کتاب محدود.
آن سه مرد با لباسهای نازک ویژه مناطق حاره بر روی صندلیهای سفید در پارک اقامتگاه تابستانی واقع در شمیران در نزدیکی تهران لم داده بودند. سروصدای فنجانهای گرانقیمت چای شنیده میشد و لبخند آن سه مرد در پشت آن عینکهای آفتابی کمی اسرارآمیز اما دوستانه به نظر میرسید.
«به نام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تأمین صلح جهانی، امضاکنندگان زیر پیشنهاد می کنیم که صنعت نفت درمناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود، یعنی عملیات اکتشافی، استخراج و بهرهبرداری در دست ملت ایران قرار گیرد.» این پیشنهادی بود که فراکسیون اقلیت مجلس به رهبری دکتر محمد مصدق به کمیسیون نفت داد…
مصدق بهراستی برای ایرانیان چه جایگاهی دارد؟ کتاب «تراژدی تنهایی»، بیوگرافی سیاسی مصدق را از منظر یک بریتانیایی – که مصدق از قضا بیشترین چالش را با کشور متبوع او داشت – بررسی میکند. مصدق جدا از ستایشها و اشتباهاتی که به او نسبت میدهند، مردی بود با خصوصیات منحصربهفرد. جاهایی احساساتی و درعینحال یکدنده…
کرومیت روزولت بیتردید مهمترین چهره روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود. رئیس شعبه خاورمیانه سیا و نوه تئودور روزولت بیستو ششمین رئیسجمهور آمریکا که همزمان با نهضت مشروطه در ایران از حزب جمهوریخواه به قدرت رسید.
انهدام تاسیسات نفتی ایران؛ نقشهای که مصدق خنثی کرد
طرح فوقسری برای دور نگه داشتن شوروی از نفت خاورمیانه
نویسنده: استیو اورلی/ ترجمه: شیدا قماشچی
در یک روز خنک تابستانی در لندن در سال ۱۹۵۱، یک مأمور سیا با سه نفر از مدیران نفتی بریتانیا دیدار کرد و نقشه فوقمحرمانه ایالات متحده را برایشان…
کودتای ۲۸ مرداد در کتابهای بسیاری ثبت شده و محققان بسیاری به آن پرداختند. از این رو به مناسبت سالگرد آن بر اساس اطلاعات سایت کتابخانه ملی به انعکاس آثار آن با دو کلیدواژه «کودتا» و «مصدق» پرداختیم. پس از ۶۰ و اندی سال که از کودتای ۲۸ مرداد میگذرد، هنوز برخی زوایای آن روشن…
میان مردان روشنفکر و تحصیلکرده، نزاکتش بینظیر است. با مردم محترمانه و از روی ادب رفتار میکند، بدون اینکه از شأن و موقعیت خود بکاهد. شاید گاهی با همقطارانش از قبیل مقامات بلندپایه و وزرای مالیه از روی تحقیر برخورد کرده باشد اما نشان داده است که با سایر مردم صمیمی و محترمانه رفتار میکند.…
ده سال پیش در روز ۲۸ مرداد ۸۵ شعبان جعفری یکی از بازیگران کودتای ۲۸ مرداد در آمریکا درگذشت.شعبان جعفری که به القابی چون شعبان بیمخ و شعبان تاجبخش ملقب شده بود، از جمله افرادی است که در تاریخ سیاسی معاصر بارها نامش برده شده است
شاید بتوان نیمه اول دهه ۳۰ را اوج آزادی و بهار مطبوعات و دوران بیسابقه درگیرىهاى مطبوعاتى ایران خواند. فضایی که با وقوع قیام سی تیر ۱۳۳۱ ه.ش به وجود آمد، در دوران نخستوزیری دکتر محمد مصدق شدت گرفت و فضای مطبوعاتی کشور به مرحلهای از بحران قلمی رسید که در مطبوعات آن زمان را…
آن صبح آخر مرداد، ساعت از ۱۰گذشته بود که من از مغازه عکاسی واهان در اول خیابان نادری میآمدم بیرون. پیشتر از آن، در ابتدای وقت اداری، آیین تصفیه کار شرکت شیلات انجام میگرفت و من برای عکس و فیلمبرداری از امضای سندهای این قرار رفته بودم به دفتر بازرگانی شوروی در پامنار. شیلات در…
تاریخ بازی های جذاب کم ندارد، محمد رضا پهلوی دو بار جان مردی را نجات داد که از او بی اندازه نفرت داشت. هرگاه که می خواست با کنایه اشارهای به ضعف و ناتوانی در سیاست کند؛ می گفت: مگر من هم مصدقم که از زیر لحاف کشور را اداره کنم!
همواره از به کار بردن لفظ کودتا برای آنچه در ٢٨ مرداد ٣٢ در ایران رخ داده اجتناب میکند و در مقابل، کودتای اخیر ترکیه را به معنای واقعی یک کودتا میداند. او معتقد است مصدق با سرکشیهای خود از یک شاه لیبرال یک پادشاه مستبد ساخت. احمد نقیب زاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران…
چرا کودتای ١۵ جولای ٢٠١۶ نتوانست به سقوط دولت رجب طیب اردوغان بینجامد اما کودتای ٢٨ مرداد ١٣٣٢ توانست دولت محمد مصدق را ساقط کند؟ این سوالی است که سعی کردهایم به مناسبت سالروز کودتای ٢٨ مرداد به آن بپردازیم و در حد بضاعت مان پاسخی برای آن بیابیم.
«بهشت و دوزخ» عنوان تازهترین رمان جعفر مدرسصادقی است. رمانی که در آن دورهای از زندگی محمد مصدق روایت شده که اگرچه تا پیش از این کمتر به آن پرداخته شده بود و کمتر دیده شده بود، اما تکهای مهم در زندگی او بهشمار میرود. مصدق همچنان چهرهای نمادین در تاریخ معاصر ایران است که…
«مسلمانها بنشینند تماشا کنند که یک گروهی که از اولش باطل بودند [هر کاری میخواهند بکنند]. من از آن ریشههایش میدانم – یک گروهی که با اسلام و روحانیت اسلام سرسخت مخالف بودند. از اولش هم مخالف بودند. اولش هم وقتی که مرحوم آیتالله کاشانی دید که اینها خلاف دارند میکنند و صحبت کرد، اینها…
«سوارشدن بر احساسات تودهها مانند سوارشدن بر پشت یک شیر است. خیلی شجاعت میخواهد. اگر شیر به زمینت بزند تو را خواهد خورد. و اینچنین بود که شیر مصدق را زمین زد. مصدق طعمه «شیری» شد که خودش بر پشت آن سوار شده بود». این جملات دکتر فریبرز رئیس دانا در تحلیل و بررسی واقعه…
از فردای ٣٠ تیر، دومین دوره نخستوزیری محمد مصدق آغاز شد؛ دورانی که با کودتای ٢٨ مرداد ١٣٣٢ پایان یافت و محمدعلی موحد آن را ١٣ ماه نحس خوانده است. در ٣٠ تیر گروهها و اقشار مختلف مردم به خیابانها ریختند و شعار «یا مرگ یا مصدق» را سر دادند، آنها خشمگین از برکناری مصدق…