اشتراک گذاری
ناشران در سانسور سختگيرترند
حاضري پسر بزرگت كشته شود يا دختر كوچكت؟
علياصغر حداد
در وضعيت طبيعي هركس خودش بايد مسئول كارش باشد و در اين حالت، منِ مترجم بسته به توانايي خودم تصميم ميگيرم كه آيا ميتوانم مسئوليت كتابي را كه مينويسم برعهده بگيرم يا نه. در اين وضعيت اگر هم قرار است كسي كتاب من را سانسور كند، اين من هستم كه در اين مورد تصميم ميگيرم. اما اگر قرار باشد بهجاي وزارت ارشاد كه تاكنون تنها نهاد مميزي كتاب بوده است، عدهاي از طرف ناشران مسئول مميزي كتاب باشند، مسئله مميزي كتاب همچنان پابرجا خواهد بود. براي مؤلف و مترجم چه فرقي ميكند كه ارشاد كتابها را مميزي كند، يا نماينده ناشران. مثل اين ميماند كه به ما بگويند حاضري پسر بزرگت كشته شود يا دختر كوچكت؟
پس با تفويض مميزي به ناشران، مسئله سانسور همچنان باقي است. ضمنا در اين حالت دوم كه ناشران مميز كتابها باشند، اوضاع از چيزي كه هماكنون وجود دارد بدتر هم خواهد شد. طبعا نماينده ناشر در اين زمينه سختگيرتر خواهد بود، زيرا براي ناشر علاوهبر مسائل ديگر مسئله مالي هم مطرح است و چهبسا اولويت داشته باشد. با توجه به وضعيت موجود به نظر من همين حالت فعلي كه وزارت ارشاد، مسئول مميزي و صدور مجوز كتابها باشد، بهتر است و ترجيح دارد به وضعيتي كه ناشران هم مميز شوند.
بنابراين اگر قرار است تغييري صورت بگيرد، بهتر است مسئوليت انتشار كتابها به مؤلف يا مترجم داده شود تا اينكه ناشران عهدهدار اين مسئوليت شوند. اما اگر مؤلفان و مترجمان مسئول انتشار كتابهايشان باشند، ما باز هم با مسائل ديگري روبهرو خواهيم بود و حتي ممكن است خودسانسوري بهشكل فراگير و پررنگتري بروز كند و بيشتر شود. در حالت فعلي، وضعيت اينگونه است كه مؤلف يا مترجم مثلا چندين و چند سال روي كتابي كار كرده است، اما وزارت ارشاد به كتاب مجوز نميدهد و نتيجه آن فقط چاپنشدن كتاب است. اما اگر قرار باشد مؤلف و مترجم مسئول انتشار كتاب باشد نهتنها سانسور از بين نميرود، بلكه او خود گرفتار مسائل ديگري هم ميشود.
تا پيش از اين، دستكم ما با يك نهاد به اسم ارشاد مواجه بوديم و بااينحال برخوردهاي سليقهاي بسياري در فرايند مميزي كتاب وجود داشت. حالا اگر قرار باشد ناشران به مميزي كتاب بپردازند، آنگاه ما با سليقههاي مختلف ناشران هم روبهرو خواهيم بود. بهاينترتيب مترجم و نويسنده بايد ببيند كه يك ناشر چه مواردي را ميپسندد و چه مواردي را رد ميكند و مسئول نشر هم طبيعتا طبق نظر خودش عمل نميكند و به اين فكر ميكند كه مقامات بالادستي چه حساسيتهايي دارند و بر طبق ميل آنها عمل خواهد كرد تا به مشكل برنخورد و سعي ميكند سليقه آنها را اعمال كند.
اما بهترين روشي كه براي رفع اين مشكل به نظر من ميرسد، اين است كه از بين اولياي ادبيات و كساني كه سني ازشان گذشته است يا تجربه و اعتباري در مملكت و جامعه ادبي دارند و از نظر اخلاقي هم بيشوكم قابلقبولاند، كساني انتخاب شوند و نظر اين افراد در انتشار كتابها اعمال شود. سپس، بايد فهرستي فراهم شود از كتابهاي درجهيك ادبي و اين آثار بايد مستثني از سانسور باشند. چراكه اينها آثار برجسته ادبيات جهانياند و جهان به اين آثار افتخار ميكند و قاعدتا اين كتابها بايد بدون هيچگونه مشكلي منتشر شوند. در اين صورت منِ مترجم حاضرم مسئوليت انتشار كارهايم را برعهده بگيرم و دستكم ميدانم آن نهادي كه مسئول اعمال مميزي است از كساني تشكيل شده است كه با ادبيات آشنا هستند و احترام قلم را نگه ميدارند.
به نظرم پيش از هر چيز اين مسئله بايد بررسي شود كه اگر مميزي از ارشاد به ناشران واگذار شود آيا دغدغه مؤلفان و مترجمان بيشتر ميشود يا كمتر؟ من درحالحاضر و براي امر ترجمه به مسئله مميزي فكر نميكنم، يعني وقتي شروع به ترجمه ميكنم اصلا فكر نميكنم كه آيا اين ترجمه چاپ ميشود يا نه. زيرا من به آن معنا مترجم حرفهاي نيستم كه از اين راه گذران زندگي كنم و ازاينرو هنگام ترجمه هيچوقت به اينكه چه مواردي از كار مميزي ميشود يا نميشود، چه كلمات يا صفحاتي بايد حذف يا تعديل شود، فكر نميكنم. من كار خودم را ميكنم و وقتي ترجمه تمام شد، آنوقت تازه به انتشارش فكر ميكنم و تا قبل از آن به دلخواه خودم عمل ميكنم و اگر هم كتاب چاپ نشد، نشد و ميماند براي زماني ديگر.
درحالحاضر مشغول ترجمه رمان «برلين ميدان الكساندر» هستم و اصلا مطمئن نيستم كه اين كتاب با شرايط فعلي مجوز انتشار ميگيرد يا نه و بهرغم اينكه اين كتاب رماني هفتصدصفحهاي است مشغول ترجمه آن شدهام و كار خودم را ادامه ميدهم. بهعبارتي سانسور و مميزي براي من بعد از اتمام ترجمه كتاب مطرح است و در زمان ترجمه يا هنگام انتخاب يك كتاب مميزي اصلا برايم اهميتي ندارد. اما اين موضوع در مورد من صادق است و احتمالا براي مترجمان حرفهاي كه از راه ترجمه زندگي ميكنند مسئله بهگونهاي ديگر است و آنها دغدغههايي متفاوتتر خواهند داشت و من نميتوانم صراحتا بگويم مسئله مميزي طبق نظر من تغيير كند.
شرق