رفتن به محتوا رفتن به نوار کناری رفتن به فوتر

برچسب: فلسفه

تراژدی پس از مرگ سقراط/ نادر شهریوری (صدقی)

مرگ سقراط از مهم‌ترین وقایع تاریخی و نقطه شروعی در تاریخ ایده‌پردازی است. در مرگ‌طلبی سقراط آرمانی وجود دارد که همچون هر آرمانی باعث خوش‌بینی و برانگیختی است تا بدان اندازه که فرد خودانگیخته –آرمان‌خواه- می‌تواند بر مرگ فائق آید

ادامه مطلب

حکومت‌ها چگونه می‌توانند شهروندان را خوشبخت کنند؟ / دکتر علی غزالی‌فر

این کتاب آن‌قدر خوب است که به‌سختی می‌توانیم کتابی مفیدتر از آن را تصور کنیم. ما با اثری جذاب، خوش‌خوان، پر از نکات و داده‌های جالب روبه‌رو هستیم. ولی همۀ این موارد فرعی است. ویژگی اصلی کتاب آن است که بسیار مفید و راه‌گشاست. این فایده عام است.

ادامه مطلب

شیخ صوفیان سه ایدئولوژی مدرن / علی محمد اسکندری جو

هگل متکلم apologist و فیلسوف ممتاز آلمانی طی سی سال غور در فلسفه و الهیات “سه بار” به سوی خدا می رود و سرانجام می اندیشد که خدا هم ناگزیر از غیب است؛ خدایی که به احتضار افتاده و اندک اندک از هستی و تعالی transcendence تهی می شود

ادامه مطلب

عمران راتب؛ فرارَوی از اراده، و برگشت جاودانی / مهین میلانی

این مقاله به مناسبت دومین سالمرگ این پژوهنده‌ی فلسفه نوشته شده است. عمران راتب (۱۹۹۱-۲۰۱۸) نقش تعیین کننده ای در افزایش سطح دانش و در رشد اشتیاق جوانان افغانستان در مطالعه و پژوهش فلسفه و ادبیات و هنر داشت.

ادامه مطلب

در باب امکان عبور از خود / عمران راتب

کانت با سه‌گانه‌ی «نقد» خود از متافیزیک تعریف تازه‌یی به دست می‌دهد. او با مشاهده‌ی هستنده‌ها و نخستین امر قابل مشاهده در میان آن‌ها، یعنی تنوع آن‌ها، می‌پرسد آیا بر همین تنوع هستی هم، یک «هستی» مترتب است؟

ادامه مطلب

خلق ادبیات خلاقه در گفت‌وگو با رویا دستغیب

رؤیا دستغیب که با رمان «مجمع‌الجزایر اوریون» در سال ۱۳۹۴ به جامعه‌ادبی معرفی شد جهانی تازه با روایتی غیر خطی خلق کرد که در همان سال از سوی جشنواره «واو» به‌عنوان رمانی متفاوت مورد تقدیر قرار گرفت. این نویسنده در رمان دوم خود «تراتوم» که مانند رمان قبلی از سوی نشر افق چندی پیش منتشر…

ادامه مطلب

بازگرداندن مردم به اندیشه فلسفی / اسماعیل نوشاد

سخن گفتن از چیستی فلسفه به نحو کلی، شاید پیچیده ترین مسئله تئوریک باشد. به همین خاطر در این بحثِ کوتاه نمی خواهیم با این هزارتوی گیج کننده روبرو شویم. به جای آن، در این مجال مختصر می خواهیم به یکی از تغییرات اساسی تاریخ فلسفه در حد فاصلِ افلاتون و ارسطو بپردازیم و ببینیم،…

ادامه مطلب

بیاموز و آنچه هستی باش / درمان دردهای زندگی به‌سبک فریدریش نیچه

نیچه در یکی از مهم‌ترین کتاب‌هایش، ارادۀ قدرت، می‌نویسد: «برای آن دسته از انسان‌ها که برایم مهم‌اند آرزوی درد و رنج، اندوه، بیماری، بدرفتاری و بی‌آبرویی می‌کنم.» این آرزو احتمالاً شامل حال کسانی که نیچه برایشان مهم است نیز می‌شود. جان کاگ، فیلسوف آمریکایی، به دنبال نیچه افتاد تا بفهمد فلسفه برای زندگی چه حرفی…

ادامه مطلب

ماجرای دروغی که ویتگنشتاین را فیلسوف مهمی کرد!

ویتگنشتاین شش سال از ایام جوانی‌اش را صرفِ تدریس در دبستانی روستایی کرد. یک‌بار که عصبانی شد، پسربچه‌ای را آن‌قدر کتک زد که از هوش رفت. لودویکِ گناهکار دانش‌آموز را به دفتر مدیر بُرد، پزشک را خبر کرد و زد به چاک. بعداً هم هرچه از او پرسیدند، به‌دروغ، چیزی به گردن نگرفت. این اتفاق…

ادامه مطلب

دستور زبان جهانی اخلاق / نگاهی به کتاب «ذهن اخلاقیِ» مارک هاوزر

عواطف در جانوران اجتماعی، چه اهلی و چه وحشی، زیربنای بسیاری از امور روزمره زندگی است. صعود نیازمند انگیزه، خطر کردن و خصومت‌ورزیدن است در حالی که حفظ وضع موجود در گرو فرستادن پیام تمکین و ترس از بالادستان است. بسیاری از نخستی‌های غیرانسان و بعضی از غیرنخستی‌ها مانند دلفین، بز و کفتار پس از…

ادامه مطلب

از مسیرعقل و آزادی/ علی ربیعی (ع. بهار)

برای من فلسفه درهمه حال به نقش ملکه علوم ظاهر می شودو چنانکه ارسطو می گوید دانشی است که به حیرت آدمی پاسخ می دهد لذا کسانی اهل فلسفه هستند که درد دانایی دارند ودر پی جهانی خردمندتر….اما آنچه من از فلسفه می فهمم با همه وسعتش شاید مدخلی بر کشف…

ادامه مطلب

فلسفه دخالت ذهن!/ علی ربیعی (ع. بهار)

تساوی عقل بین انسانها و حذف مفهوم تقلید و اطاعت در جامعه و به تبع آن رشد آزادی و دمکراسی بود به عبارتی شهود و شناسایی دکارتی فهم را به جای تقلید نشاند و روش در اندیشه باعث اعتماد به نفس انسانها و گشودن گره های معرفت گردید و ماهیت انسان زمینی شد و ذات…

ادامه مطلب

غذا به‌مثابۀ درمان/ هر غذایی فلسفۀ خودش را دارد

هر یک از ما به‌نحوی نامتوازن هستیم. مثلاً یکی از ما بیش‌ازحد متفکر یا احساسی است، دیگری صفات مردانه یا زنانهٔ زیادی دارد و شخصی دیگر بیش‌ازحد آرام یا بی‌قرار است. غذایی که ما دوست داریم، غالباً همان چیزی است که کمبودی را در بدن یا روان ما جبران می‌کند؛ یعنی غذایی که در ما…

ادامه مطلب

تراژدی علوم انسانی در ایران معاصر / جاوید جعفری

در جوامع پیشروی بشری، در کشورهایی چون فرانسه،آلمان،انگلستان،آمریکا و…و در واقع آن دسته از جوامعی که از سرچشمه های فلسفی و تمدّنی دوران روشنگری و ریشه های آن در تفکّر یونانی و نیز وقایع پس از آنها، تغذیه می شوند،

ادامه مطلب

هابرماس و عقلانیت ارتباطی / اسماعیل نوشاد*

هابرماس با چرخشی درونی در فلسفه های مدرن، به انتقاد از عقلانیت ابزاری منشعب از دیدگاه علم گرا و بروکراتیک جوامع مدرن می پردازد. به عقیده او سلطه عقلانیت ابزاری بر زیست جهان اجتماعات انسانی، باعث انحلال این فضا و تبدیل شخصیت اجتماعی انسان، به واحدی اتمی تحت شرایط بروکراتیک عقلانیت ابزاری شده است.

ادامه مطلب

سیمای زن در اندیشۀ شوپنهاور / عبدالله امینی

آرتور شوپنهاور (Arthur Schopenhauer) (۱۷۸۸–۱۸۶۰ میلادی) مقاله­ ا­ی تحت عنوان «در باب زنان»٭(On women) نوشته است. این مقاله از جمله مطالب عامه پسند و غیر فلسفی است که او در این مقام، در اوج اندیشه و تفکرش نیست، گرچه چندان متمایز از نظام فکری اش نیست.

ادامه مطلب

در آمدی بر فلسفه ادبیات / جاناتان گیلمور مترجم: دکتر علی غزالی‌فر

فلسفه ادبیات به مبنایی‌ترین پرسش‌های مربوط به ادبیات می‌پردازد و سرشت آن را به مثابه یک هنر بررسی می‌کند. برخی از این پرسش‌ها به متافیزیک و هستی‌شناسی آثار ادبی می‌پردازند

ادامه مطلب

مد و فلسفه؛ یک رابطه دو‌پهلو ؛ به روایت مراد فرهادپور

مد مثال ملموسی از ایده شتاب و شتاب‌گرایی است چون نوعی آوردن امر ساخته‌شده است در برابر امر داده‌شده؛ تأکیدنهادن بر امر نو در مقابل امر کهنه. ولی غیر از این ارتباط محتوایی بین بحث مد و فلسفه و مفهوم چند‌بُعدی شتاب‌گرایی، ارتباط غیر‌مستقیمی نیز وجود دارد.

ادامه مطلب

نامه‎‌ای علیه ایده‎‌آلیسم / اسماعیل نوشاد

می توان گفت ایده‎‌آلیسم مهمترین جریان فلسفی تاریخ بوده است. در عین حال این جریان همیشه مورد انتقاد شدید مخالفان بوده است که چگونه اصل واقعیت یا وجود ماده، شر و از این قبیل مسائل را به راحتی کنار گذاشته است؟ و این که دنیای ایده-آلیسم، یک دنیای مثله شده است. به راستی چرا جریانی…

ادامه مطلب

فلسفه چیست؟ به روایت رامین جهانبگلو

بیش از بیست و پنج قرن از ابداع فلسفه توسط یونانیان باستان می‌‌گذرد و‌ بشر کماکان درگیر مسائل فلسفی‌ چون آزادی، عدالت، عشق، مرگ، جاودانگی و هستی است. مهم‌تر اینکه، این پرسش که فلسفه چیست؟

ادامه مطلب

چالش نظری فلسفه‎‎‌ی قاره‎‎‌ای و تحلیلی / کاوان محمدپور

فلسفه از آغاز تا به حال فراز و فرودهای بسیاری را گذرانده،در دوره‌ای طرد می‌شود و فیلسوف را به محاکمه می‌کشانند و در زمانه‌ای با آن شهریاری می‌کنند. این فراز و فرود‌ها را فیلسوفان بیشتر از هر کسی تجربه کرده‌اند، کما که خود آنان بانی این گذار و روزگار بودن. در نگاهی اجمالی میتوان…

ادامه مطلب

هانا آرنت؛ پژوهشگر ژرفکاو نظام‌های توتالیتر

هانا آرنت بر این باور بود که رژیم‌های توتالیتر تنها در پی قدرت و حاکمیت نیستند، بلکه فراتر از آن، فضای امر سیاسی‌ را یکسره منهدم می‌کنند. ۴ دسامبر ۲۰۱۵ چهل سال از درگذشت این بانوی متفکرآلمانی می‌گذرد.

ادامه مطلب

فلسفه‌ی تحلیلی چه می‌گوید؟

در فلسفه‌ی تحلیلی می‌توان «مور» را به‌عنوان نقطه‌ی عزیمت انتخاب کرد، بعد از وی است که گرایش‌های این نحله به دو سنت یکی ملهم از منطق فرگه و راسل و دیگری متمایل به زبان متعارف ویتگنشتاین و استین تقسیم می‌شود؛ اهمیت زبان در گرایش دوم بسیار اساسی‌تر است. انگار حق با دامت بوده است که…

ادامه مطلب

آشنایی با آرتور شوپنهاور / زندگی و فشرده آثار و افکار

آرتور شوپنهاور در ۲۲ فوریه‌ی ۱۷۸۸، در شهر “دانتزیگ” آلمان (گدانسک در لهستان امروزی) دیده به جهان گشود. پدر او که پیشه‌ی بازرگانی داشت، به سبب مهارت، مزاج گرم، سرشت پابرجا و عشق به آزادی، نام آور بود.

ادامه مطلب

شوپنهاور و تامل زیبا‌شناختی

آرتور شوپنهاور (۱۸۶۰-۱۷۸۸) هرچند از قلمرو فلسفه دانشگاهی بیرون است اما با این‌ حال یکی از مهم ‌ترین فیلسوفان قرن نوزدهم به ‌شمار می‌رود. فلسفه او دو آبشخور مهم دارد، یکی آرای فلسفی افلاطون و کانت، و دیگری مکاتب هندوئیسم و بودیسم.

ادامه مطلب

فلسفه در زمانه حاضر

بررسی کتاب فلسفه در زمانه حاضر امروزه فلسفه چيست؟ کاوان محمدپور پیتر دیوز، استاد دانشکاه اسکس (Essex) در توضیح کتاب «فلسفه در زمانه حاضر»، بر پشت جلد آن می‌نویسد: «فلسفه چطور می‌تواند به حرفه اصلی خود همچون شکلی از مداخله سیاسی و اخلاقی بازگردد؟ در این مباحثه زنده و قابل دسترس، دو نفر…

ادامه مطلب

بالاخره فلسفه چیست؟! / از منظر ژیل دلوز و فلیکس گتاری

دلوز و گتاری می‌گویند این پرسش را شاید فقط در سال‌های پایانی عمر بتوان پیش کشید، به هنگام پیری که نوبت به طرح حرف‌های ملموس و انضمامی می‌رسد. به گفته دلوز و گتاری، مجموعه کتاب‌هایی که درباره ماهیت فلسفه نوشته شده‌اند بسیار محدود است. چرا؟

ادامه مطلب

زندگی مرگی است که هر آن به تاخیر می افتد!/ مروری بر زندگی و فلسفه آرتور شوپنهاور

باور بزرگ شوپنهاور (۱۷۸۸ ـ ۱۸۶۰ م.)، این است که بر خلاف بسیاری از نظریه‌های فلسفی، در جهانی زندگی می‌کنیم که هیچ اراده و کنترلی فردی و یا همچنین هیچ خواست فردی در آن وجود ندارد

ادامه مطلب

اندیشه‌ی سیاسی اسپینوزا

بِنِدیکتوس دِ اسپینوزا فیلسوف هلندی سده هفدهم از زمره فیلسوفانی بود که گفته رودکی درباره او راست می‌آید که در سوگ شهید بلخی ضایعه فقدان او را «از شمار دو چشم یک تن کم، اما از شمار خرد هزاران بیش» توصیف کرده بود. اسپینوزا نخستین فیلسوف یهودی‌تبار دوران جدید اروپا بود که در خانواده‌ای از…

ادامه مطلب