رفتن به محتوا رفتن به نوار کناری رفتن به فوتر

نگاه و نظر (درباره ادبیات)

از «هنر رمان» کوندرا تا «چشمان کهربایی درخت مُر»/ جواد اسحاقیان

    به باور “کوندرا” رمان نویس باید پیوسته “دغدغه ی فورم” داشته باشد و از خود، چیزی به سنن و مواریث داستان نویسی گذشته یا سنتی بیفزاید و با هنجارشکنی در شگردهای روایی، آن را سرشارکند. زیبایی شناسی رمان های خودش، بهترین گواه بر این گونه حساسیت هنری است. او مانند بسیاری از فورمالیستهای روسی،…

ادامه مطلب

سایه‌های روشن در «کافه‌ی نمرۀ سه، کریم شیرازی» به عنوان نوع ادبی «داستان کوتاه»/ جواد اسحاقیان

“داستان کوتاه مدرن” به عنوان یک “نوع ادبی” (Genre ) تازه، هنجارها، ظرایف و دقایقی دارد که در صورت کاربست به قاعده ی آنها، همان ویژگی ای را خواهد داشت که “اِ. آ. پو” (E. A. Poe) از آن به “تأثیر یگانه” (Single Effect) تعبیر میکرد.

ادامه مطلب

خودکاوی و هویت؛ با تکیه بر «بوف کور» صادق هدایت/ جواد اسحاقیان

   با انتشار جُنگ “سایه‌ی صادق” (تهران: نشر ژیل، ۱۴۰۰) و مطالعه ی آنچه “جهانگیر هدایت” برادرزاده ی “صادق هدایت” در باره ی او گفته است، به دریافتهای تازه ای رسیدم. من در مصاحبه ای ـ که در همین مجموعه انتشار یافته ـ بیشترین توجه و تحلیل خود را بر سویه های روانشناختی آثار نویسنده…

ادامه مطلب

هنر از نگاه ریلکه؛ اشتیاق نمایش رازهای نهفته ما

(1)   هنر، آرزوي مبهمي است که همه‌ی اشياه‌ی دارند. کلمات سرگشته مشتاقند به شعر وارد شوند، مناظر بي‌نوا، خود را در تصاوير کامل مي‌کنند. بيماران در آن زيبا مي‌شوند. چنين مي‌شود: هنرمند اشيايي را که براي عرضه کردن برمي‌گزيند، از ميان بسياري روابط قراردادي‌شان از سر اتفاق بيرون مي‌کشد. آنها را گرد هم مي‌آورد…

ادامه مطلب

سیمین بهبهانی از نگاه اهل ادب

انور خامه‌ای،نویسنده/ نوشته‌های اولین سیمین بهبهانی در‌کتاب‌هایی مانند «سه‌تار شکسته»، «جای‌پا»،‌‌ «چلچراغ و مرمر»، نمونه‌هایی است که دقیقا نشان می‌دهد که او  آشنایی و اشراف کاملی به ادبیات کلاسیک ایران دارد. اشعار او علاوه بر مضامین اجتماعی و به تصویر کشیدن رنج و درد طبقه محروم، صاحب ویژگیِ تازه‌ای است و آن ویژگی اعلام موجودیت شاعر…

ادامه مطلب

خطابه هانریش بل به مناسبت دریافت جایزه نوبل

  حضار محترم! در ديداري که يکي از دولت‮مردان سوئد از جمهوري فدرال آلمان به عمل آورد، به نظارة فضا و مکان ميرا و گذرايي پرداخت که ما از آن آمده‌ايم و در آن زندگي مي‌کنيم. اين پهنه چندان بکر و دست نخورده و يا چندان بدون آلودگي نيست و هرگز به آرامش و سکون…

ادامه مطلب

تعهد ِ نویسنده نوشته ای از ماریو بارگاس یوسا

آنچه در زير مي‌خوانيد مقاله‌اي است که ماريو بارگاس يوسا، برنده‌‌ي جايزه‌‌ي نوبل ادبيات در سال 2010، درباره‌‌ي نقش نويسندگان آمريکاي لاتين و درگيري آنان با واقعيت‌هاي اجتماعي نوشته است. اين مقاله در سال 1978 در مجله‌‌ي ايندکس منتشر شده بود. خوزه ماريا آرگوئداس، نويسنده‌‌ي اهل پرو در دوم دسامبر 1969 در يکي از کلاس‌هاي دانشگاه…

ادامه مطلب

من مرگ را سرودی کردم… / مرگ‌ در شعر احمد شاملو

ترانه شبانه «کوچه‌ها باریکن، دکونا بسته‌س» از شاملو یک ترانه گلایه است، گو اینکه شاعر می‌گوید: «به خوب امید و از بد گله ندارد» اما این ظاهر قضیه است که برعکس، بی‌گلایگی شاعر نشان از گلایه‌ای عمیق دارد درواقع گلایه شاعر از ناهماهنگی میان نوعی از مردن با نوع دیگری از زندگی کردن است، گویی…

ادامه مطلب

مقاله‌ای از «ژرژ پوله»* به مناسبت انتشار ترجمه‌ای از رمان «آمینادبِ» موریس بلانشو

موریس بلانشو هم منتقد است و هم رمان‌نویس و این یعنی که او رمان‌نویسی است که فرصت تامل در اصول هنر خود را داشته است. در نتیجه، از میان تمام نویسندگان معاصر ادبیات داستانی فرانسه، او سخت‌گیرترین و سخت‌خوان‌ترین است. هدف رمان از نظر او هستی داستانی شخصیت‌ها یا ترسیم جهانی خیالی نیست، چه رسد…

ادامه مطلب

کارگاه های داستان نویسی به روایت شیوا ارسطویی

در سال‌های اخیر مدام از طرف رسانه‌ها با سوال‌هایی مواجه می‌شویم با این مضمون که کارگاه‌های داستان‌نویسی به چه دردی می‌خورند؟ یا اینکه اساسا به دردی می‌خورند یا نه؟ به‌تازه‌گی با پرسش‌هایی جدید نیز روبه‌رو می‌شویم. در مورد تعدد و تکثر این کارگاه‌ها و تاثیر مخرب آنها بر آثاری که قرار است به وجود بیایند.…

ادامه مطلب

فیلم‌هایی که مایه خجالت کارگردان‌ های شان شدند

با وجود اینکه کارگردانان بزرگ سینما ساعات و روزهای زیادی را با وسواس فراوان صرف ساخت فیلم‌هایشان می‌کنند، اما این لزوما به این معنا نیست که آنها نمی‌توانند از فیلم‌های حتی موفق خود متنفر نباشند. برخی از فیلم‌های ساخته شده توسط کارگردانان سرشناس سینما گرچه با استقبال سینمادوستان همراه می‌شود، اما بعضأ نتیجه نهایی ساخت فیلم…

ادامه مطلب

ادبیات جنایی ـ پلیسی چگونه جدی شد

برخلاف سینما که گونه پلیسی ـ جنایی و مشخصا سینمای نوار (درام‌های جنایی هالیوودی)، از بدو ظهور تفاوتی با دیگر گونه‌ها نداشت؛ ادبیات جنایی مسیری کم و بیش پرفراز و نشیب را پشت‌سر گذاشت تا در جایگاه یک اثر ادبی صرف‌نظر از ویژگی ژانری خود، پذیرفته شد. با وجود این‌ که از ادگار آلن پو (شاعر…

ادامه مطلب

مردی با اسلحه طلایی: چند نکته درباره آخرین رمان جیمز باند

آخرین رمان جیمز باند اثر «یان فلمینگ / Ian Fleming » که پیش از مرگش آن را نوشته، از سوی برخی منتقدان به داشتن ضعف در طرح داستان و حضور قهرمانان معمولی و کسل‌کننده متهم شده، اما «ویلیام بوید/ William Boyd ») نویسنده جدیدترین رمان جیمزباند که سپتامبر 2013 با عنوان‌ «سولو» وارد بازار کتاب…

ادامه مطلب

کافکا و جنگ نوشته ای از خسرو ناقد

امسال، صدمين سالگرد آغاز جنگ جهانی اول همزمان شده است با نودمين سالمرگ فرانتس کافکا. اين دو رويداد در نگاه نخست با هم نسبتی ندارند؛ چرا که کافکا نه به خدمت سربازی رفت، نه هرگز در جبهه‌های جنگ حضور يافت و نه در آثارش مستقيماً به پديده جنگ پرداخت. اما جنگ جهانی اول، اين "نخستين…

ادامه مطلب

اعتلای رمان‌نویسی در ایران (۱) / نوشته ای از محمد علی سپانلو

رُمان در زبان فارسی پدیده‌ئی است تقریباً جوان که همزمان با سال‌های آگاهی و نهضت مشروطیت مورد توجه جدی قرار گرفته است. امّا مدت‌ها نویسندگان روشنفکر بیش‌تر به‌‌قصهٔ کوتاه عنایت داشته‌اند، از این رو رمان فارسی بیش‌تر سرگذشت خود را در گرایش‌های عوام‌پسند رمان تاریخی که به‌تقلید از ترجمه‌های غربی نوشته می‌شد طی کرده است.…

ادامه مطلب

نگاهی به زمینه های تحول ادبیات ایران در عصر تجدد

ادبيات به عنوان بخشي از فرهنگ جامعه انعکاس اوضاع و احوال سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي آن است. در عين حال بيانگر آرمانها و آرزوها و از سوي ديگر نظام ارزشي حاکم بر آن است ادبيات بيان حال جامعه است و نهادي است اجتماعي که زندگي را به نمايش در مي آورد.1 ادبيات جديد ايران…

ادامه مطلب

فراز و فرود صادق هدایت نوشته ای از محمد علی همایون کاتوزیان

هدایت بزرگ‌ترین نویسنده ایران در قرن بیستم است. بنابراین عجیب نیست که به‌رغم فراز و فرودهای گوناگون همچنان به عنوان یک عنصر برجسته ایرانی مورد علاقه و احترام باشد. شایان تأکید است که هدایت در وهله اوّل یک نویسنده بود و ویژگی‌های فردی و اجتماعی دیگر او بر مبنای نویسنده بودنش قرار داشت. اما این…

ادامه مطلب

آقایان! خانمها! مفتخرم که اعلام کنم صادق هدایت همچنان زنده است…

آب و آتش/ یادداشتهای حمید رضا امیدی سرور: درباره صادق هدایت بسیار نوشته شده است درباره آثارش، اهمیت تاریخی آنها در داستان‎نویسی مدرن ایران، نوآوری و جریان‎سازی او در حوزه‎هایی که پیش از آن زیاد جدی گرفته نمی‎شدند ( همانند جمع آوری فلکلور وفرهنگ توده، پیشگاه بودن در ترجمه ادبیات مدرن اروپا و..)، تاثیری که…

ادامه مطلب

نگاهی تندگذر به ادبیات و رمان بومی

رمان محلی رمانی ست که توجهی ویژه به مردم یک منطقه خاص دارد. علاوه براینکه کلیت داستان در آن منطقه اتفاق افتاده (محل وقوع داستان آن منطقه خاص است) سعی می کند در خلال ماجراهای رمان به آداب و رسوم، سنت‎های تاریخی، نوع گویش، تاریخ و فرهنگ و حتی پوشش مردم آن ناحیه‎ی معین را…

ادامه مطلب

تعهد اجتماعی و نویسندگان آمریکای لاتین

خوزه ماریا آرگوئه داس یکی از نویسندگان اهل پرو، روز دوم ماه دسامبر سال ۱۹۶۹ در یکی از کلاس های درس دانشگاه کشاورزی لامولینا در شهر لیما خودکشی کرد. آرگوئه داس بسیار دوراندیش و بصیر بود و برای این که به‌‌علت خودکشی‌اش کسی مزاحم همکاران و دانشجویان نشود، منتظر مانده بود تا همه، دانشگاه را…

ادامه مطلب

آخر سال با زوال کلنل!

روز پیش بالاخره چشمم به جمال زوال کلنل محمود دولت آبادی روشن شد. ماجرا ازآنجا شروع شد که دوست فیلمسازم مهرشاد کارخانی از من دعوت کرد تا تازه‎ترین فیلمش «در بست آزادی» را در دفتر تهیه آن تماشا کنیم که فیلمی خیابانی و گرم بود (که شرحش بماند برای فرصتی دیگر)؛ نزدیک غروب هنگام بازگشت…

ادامه مطلب

در حاشیه سی و دومین جشنواره فیلم فجر/ سنگینی سایه غایبان جشنواره!

در رمان جای خالی سلوچ اثر محمود دولت آبادی خواننده از همان ابتدای داستان همراه همسر سلوچ با جای خالی او روبه رو می شود و در طول این رمان حجیم با اینکه هیچگاه سلوچ حضوری مشخص و عینی پیدا نمی کند اما چنان سایه ای روی زندگی و روابط شخصیت های دیگر  می اندازد…

ادامه مطلب

جایگاه میرزا ملکم خان در دگردیسی نثر فارسی

 از نخستین سال‌های سده دهم هجری، زبان اصلی در دانش‌های شرعی و نوشته‌های علمی عربی بود و جز متون ادبی آنچه به زبان فارسی نوشته آمده اگرچه کم نیست اما همواره در شمار رساله‌های درجه دوم و سوم به شمار می‌آمده است. پارسی‌نویسان که زبان پارسی برای‌شان به مثابه ابزاری ادبی بود، دغدغه‌شان بیش‌تر مسائل زیبایی‌شناختی…

ادامه مطلب

ادبیات ایران در عصر تجدد

ادبيات به عنوان بخشي از فرهنگ جامعه انعکاس اوضاع و احوال سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي آن است. در عين حال بيانگر آرمانها و آرزوها و از سوي ديگر نظام ارزشي حاکم بر آن است ادبيات بيان حال جامعه است و نهادي است اجتماعي که زندگي را به نمايش در مي‏ آورد.1 ادبيات جديد…

ادامه مطلب

هاردبویلد چیست؟ (در ادبیات پلیسی جنایی)

نوشته:اُتو پنزلِر/ ترجمه : امیر حامد دولت آبادی فرهانی/  جیمز ام. کِین نویسنده ی  برجسته ی مکتب هاردبویلد { و خالق رمان شاخص پستچی همیشه دوبار زنگ می زند}، میگوید  درباری هارد بویلد هیچ چیز نمی دانسته! کم نیستند جنایی نویسان دیگری که چنین شرایطی داشته اند. پس، هاردبویلد چیست؟ در اکثر داستانهای نوشته…

ادامه مطلب

تجددخواهیِ ادبیِ هدایت؛ مقاله ای از دکتر حسین پاینده

صادق هدایت را عموماً در زمره‌ی نوگراترین و بدعت‌گذارترین نویسندگان ایران می‌دانند. بررسی داستان‌های هدایت، بویژه با توجه به برهه‌ی زمانی‌ای که این داستان‌ها در آن نوشته شدند، مؤیِدِ این دیدگاه است که او از تکنیک‌ها و شیوه‌هایی استفاده کرد که دست‌کم تا آن زمان در ادبیات داستانی نوپای ایران مسبوق به سابقه نبودند. یک…

ادامه مطلب

۱۰ مرگ به‌یادماندنی تاریخ ادبیات

مرگ های به یادماندنی در ادبیات داستانی کم نیستند،به خصوص وقتی برای شخصیت هایی که مخاطب ارتباط خوبی با آنها برقرار کرده حادث می شود. دیلی تلگراف ده تا از این مرگ ها را انتخاب کرده که بر روی خوانندگان بسیار اثر گذاشته و در ذهن آنها ماندگار شده است. تصویر كردن مرگ یك شخصیت…

ادامه مطلب

نظارت بر کتاب حق همه ایرانیان است

1- در هفته‌های گذشته و در پی بالا گرفتن دوباره بحث ممیزی پیش از چاپ كتاب شاهد سه اتفاق مهم بودیم. نخستین اتفاق واكنش ناشران به تمایل وزیر ارشاد دولت یازدهم به حذف ممیزی بود. وقتی آقای جنتی اعلام كرد كه می‌خواهد به سمت حذف ممیزی پیش از چاپ كتاب حركت كند، گروهی از ناشران…

ادامه مطلب

ادبیات امروز آلمان جهانی نیست

1 افزایش تعداد مترجمان زبان آلمانی در ایران و در این سال‌ها وضعیتی دوگانه برای ترجمه ادبی آلمانی به‌وجود آورده است. از یک‌سو این افزایش کمیت با افزایش کیفیت همراه بوده و ادبیات آلمانی در ایران معرفی و شناخته شده و از سوی دیگر هم بخشی از این ترجمه‌ها به فقدان کیفیت دچار هستند و…

ادامه مطلب

به بهانه سه دهه ادبیات دفاع مقدس / جنگ

ادبیات جنگ ما فراموش می‌شود. چه آن‌ها که سفارشی نوشتند و چه آن‌ها که در محاق سانسور دائم مجبور به خودپوشی و اندیشه نهانی شدند و ننوشتند آن‌چه باید و صرفا تا آن حدود نوشتند که مقتضیات غیرکارشناسانه تعیین کرد، همه محکوم به فراموشی هستند. از این ادبیات مجروح از سانسور و جان‌باخته از حدود و…

ادامه مطلب