رفتن به محتوا رفتن به نوار کناری رفتن به فوتر

نگاه و نظر (درباره ادبیات)

تاملی بر ضرورت ایجاد صنف و نهاد نویسندگان ایران

ادبیات معاصر ایران از نخستین عرصه‌گشایان فرهنگ مدرن است که فراز و فرودهای اندیشه‌ورزی در فرصت‌ها، تنگناها و محدودیت‌های رنگارنگ جامعه‌مان را با همه وجود زندگی کرده و ضمن کشف فرصت‌های تازه حیات ادبی، زمینه‌های نواندیشی را نیز به تجربه نشسته است. با گذشت بیش از سه دهه و نیم از عمر انقلاب، ادبیات موفق شده…

ادامه مطلب

از چشم­اندازهای ممکن به سوی ادبیات/ از چشم­اندازهای ممکنِ ادبیات به سوی جهان­

این نوشتار، در پی ارایه­ی تعریف مشخص از ادبیات نیست؛ زیرا، ارایه­ی تعریف مشخص از موضوعی، سبب تقلیل یک موضوع می­شود؛ تلاش بر این است تا ادبیات را در چشم­اندازهای ممکن، گسترش بدهد، وَ، نمی­خواهد در انجام نوشتار، این چشم­اندازهای ممکن را در چشم­اندازی خاص، فرو کاهد یا جمع، کند. 1 ادبیات، شاید کردار-…

ادامه مطلب

نگاهی به داستان کوتاه «گوشه ی دنج و پرنور» اثر ارنست همینگوی

در کافه ای واقع در اسپانیا دو پیشخدمت آخرین مشتری شان را زیر نظر گرفته اند است. او پیرمردی ثروتمند است که مرتب آنجا می آید و در مست کردن افراط می کند. آن دو درباره ی علت خودکشی او در هفته ی گذشته بحث می کنند، اما نمیتوانند دلیل قانع کننده و خاصی بیابند؛…

ادامه مطلب

سانسور؛ همچون نقض غرض

سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره ممیزی - که به تعبیر او، لفظ محترمانه سانسور است- بازتاب‌های گسترده‌ای داشت و جالب این‌که با مخالفت بعضی ناشران و از جمله سخنگوی اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران روبه‌رو شد. سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در یک گفت‌وگوی مطبوعاتی نشان می‌داد که این موضوع را در حد…

ادامه مطلب

حذف ممیزی یا به کار گماردن ممیزان تازه؟!

این درست که به برکت دولت خدمتگزار و خدمات غیر قابل وصف آن وضعیت اقتصادی مردم آنقدر درخشان شده که این چند ساله اولویت اول اقتصاد بوده و هست و دمار از روزگار مردم درآورده، هرچند آقای دکتر محمود احمدی نژاد خوشبختانه تشریف برده اند به محله قدیم خودشان و احتمالا خواهند دید قیمتهای محله…

ادامه مطلب

کودتای ۲۸ مرداد، دردی که مدام تازه می شود

یک هر سال 28 مرداد که میشود، دلم میگیرد... شصت سال گذشته، اما منی که بیست و چند سال بعد از کودتا به دنیا آمده ام و ماجرای ملی شدن صنعت نفت و قهرمانش را ازلای اوراق کتابها و مجلات دنبال کرده ام، در چنین روزی با این احوال غریب حسرت خوار فرصت بزرگ از…

ادامه مطلب

خواندن- نوشتن/ نوشتن- خواندن

چرا می­نویسیم؛ بی نوشتن هم می­شود زیست؛ ممکن، فرهنگ­های بی نوشته، فرهنگی باشد، شاد؛ شاید نوشتن، کاری آدمی،­ است، که می­خواهد از خود، ردِ پای بگذارد؛ اثر بگذارد؛ نقش بگذارد که من اینجا بودم­وُ، ناگزیر به رفتن شدم؛ هنگامی که دانستم، نمی­مانم؛ خواستم ردِ پایی از خود بگذارم. تنها امید انسان برای زیستن، تصور…

ادامه مطلب

پاشنه آشیل ادبیات امروز ما کجاست؟

وقتی به ادبیات گذشته  خودمان اعم از نظم یا نثر ­_یا حتی شفاهی_باز می گردیم  به مقوله ای در استخوان بندی روایت داستان ها بر می خوریم  که امروز ه به آن نقطه ی ضعف یا به قول مدرن آن پاشنه ی آشیل می گویند بر می خوریم. این  پاشنه ی  آشیل در ادبیات گذشته…

ادامه مطلب

فضای حرف و فضای عمل/ همچنان به زبان ملاحظه سخن می‌گویم و نه صراحت

سلام خواهران و برادران عزیز ز دهقان و از ترک و از تازیان نژادی پدید آید اندر میان نه دهقان، نه ترک و نه تازی بود سخن‌ها به کردار بازی بود در پایان جلسۀ دیشب، یکی از جوانان که من شخصا نمی‌شناسم از بین جمعیت به سوی من آمد و یادداشتی را در دست من…

ادامه مطلب

شگردهای نوشتن داستان کوتاه

در نقد هر داستان کوتاه درک طرز ارتباط آن با خواننده و چگونگی تحصیل این درک در درجه‎ی اول اهمیت قرار دارد. ولی‎ خواننده قبل از اینکه به این ارتباط برسد می‎خواهد با داستان‎ به گونه‎ای برخورد کند که در تجربه‎ی آن سهیم و شریک باشد. از اینجا به بعد است که آن تجربه داستانی…

ادامه مطلب

نکته‌های طلایی برای نویسنده شدن از زبان بزرگان ادبیات

بایدها و نبایدهای هر کاری را از افرادی می‌پرسند که عمری را در آن حرفه‌ سپری کرده و مویی را در پستی‌ها و بلندی‌هایش سپید کرده‌اند. نویسندگی هم از شغل‌های تمام‌وقتی است که لحظه‌لحظه‌ تفکر و ادراک یک انسان از زندگی را برای خود طلب می‌کند و به همین دلیل گوش دادن به فوت و…

ادامه مطلب

زبان پریشی و بستر های شکل گیری آن (از نگاه رومن یاکوسن)

تحقيق و مطالعه ياكوبسن درباره زبان پريشي و نتايجي كه به آن دست يافت، نمونه خوبي است از اينكه چطور با بررسي يك مهارت آسيب ديده مي‌توانيم به عملكرد واقعي آن پي بريم. او كشف كرد كه زبان پريشي كه معمولا در اثر يك ضايعه مغزي به وجود مي‌آيد و بازه گسترده‌يي از انواع اختلال…

ادامه مطلب

نقد: کشفِ حقیقت نه؛ ارایه­ی خوانشِ ممکن از متن

نقد ادبی، نوشتن- خوانش یا خوانش- نوشتن است؛ این که در فرهنگ ما، نقد، شناختن سره از ناسره است؛ این یک برداشت دگم، مقتدر، وَ ایستا است؛ اصولن، در روزگار ما دیگر حرف از سره وُ ناسره، معنایی ندارد؛ چون همه چیز، ساخته می­شود؛ بنابر این، نمی­توان نمونه­ی معیار را – که گویا همان سره…

ادامه مطلب

سارق دست نوشته های ساعدی؛ یکی در میان ما؟!

برادر غلامحسین ساعدی از به سرقت رفتن دست‌نوشته‌ها، عکس‌ها و آثاری مربوط به این نویسنده خبر داد. «دو سال پیش شخصی در تماس تلفنی با من، خود را محقق و نویسنده‌ای معرفی کرد که به قصد پژوهش درباره‌ی زندگی و آثار غلامحسین ساعدی خواستار ملاقات و ضبط صحبت‌هایم درباره‌ی برادر است. با پرسش‌وجوهای پیش از…

ادامه مطلب

آشنایی با قوانین داستان‌های کارآگاهی/ (مختصر و مفید!)

این یادداشت را در سال 1928 ویلارد هانتیگتون رایت که با نام مستعار اس.‌اس.‌ون داین داستان پلیسی می‌نوشته، جمع و جور و منتشر کرده است. قوانینش در این سال و روز شاید کمی متعصبانه به نظر برسند، اما هنوز هم گمان می‌کنم برای نقطه شروع مناسب باشد و البته نباید فراموش کرد که هسته اصلی…

ادامه مطلب

نگاهی به داستان کوتاه «ابر، قصر، دریاچه» اثر ولادیمیر ناباکف

فكر كنم حدود 70 داستان كوتاه از ناباكف خوانده‌ام. تنوع كاري او در اين عرصه واقعا اعجاب‌انگيز است. اولا اكثر اين داستان‌هاي كوتاه از نظر نوع روايت، تمركز روي شخصيت، حجم ديالوگ، نوع راوي، حجم و چيدمان توصيف و تصوير با هم تفاوت دارند. ثانيا شروع يا برائت استهلالي آنها متفاوت است. ثالثا همه آنها…

ادامه مطلب

جایی برای دلواپسی‌های عمیق نیست

ابتدا این نکته را عرض کنم که انتشار یک پرونده با عنوان «بررسی ادبیات عامه‌پسند» تنها چند روز پس از درگذشت بانوی بزرگ ادبیات عامه‌پسند ایران فهیمه رحیمی اقدام ارزشمندی است، چرا که ایشان بر گردن ادبیات ما حق بزرگی دارند و بسیاری از کتاب نخوان‌ها را هم به سمت مطالعه کتاب کشانده‌اند و چه…

ادامه مطلب

خاطره‌سازی به جای داستان‌سازی

برخی جوامع مثل کشورهای آمریکای لاتین، داستان‌سازند و برخی همچون جامعه ما، خاطره ‌سازند. برای همین نمی‌توان ادبیات همه مناطق را با یک معیار نقد سنجید و همین‌طور همه گونه‌های ادبی را هم نمی‌توان با هم مقایسه کرد بلکه باید به هر ژانری در جایگاه خود و موقعیتی که دارد، توجه کرد. بسیاری از کتابخوان…

ادامه مطلب

لیلی گلستان: ما در کجای این جهان ایستاده ایم؟!

من فکر می‌کنم با این اوضاع فعلی که داریم حالا حالاها به این یادگیری نمی‌رسیم و راه بسیار سختی را در پیش خواهیم داشت.... من الان که دارم حرف می‌زنم تنها دو ساعت است که از سفر بازگشته‌ام و چمدان‌هایم هنوز جلوی در است و چون از جایی می‌آیم که می‌دانم فرهنگ بسیار غنی و بالایی…

ادامه مطلب

نقد و بررسی آثار هوشنگ گلشیری

هوشنگ گلشیری، داستان‌نویس صاحب نام معاصر، نوشتن را در مکتب بهرام صادقی آغاز کرد. اولین شعرها، داستانها و نقدهایش از سال‌های ۴۰ به‌بعد در پیام نوین و جنگ اصفهان به‌چاپ رسید. بعد، سرودن شعر را به‌‌شاعران وانهاد و راه اصلی‌اش، داستان‌نویسی، را به‌جد ادامه داد. در داستان‌های اولین کتابش - مثل همیشه، (۱۳۴۷) – خسته کننده…

ادامه مطلب

معرفی چند کتاب تازه و پرفروش در خرداد ماه ۱۳۹۲

با وجود رسیدن به فصل افت فروش کتاب که هرساله در اردیبهشت و خرداد اتفاق می‌افتد، همچنان می‌توان عناوینی را براساس اعلام ناشران و کتابفروشی‌ها به‌عنوان پرفروش‌های هفته معرفی کرد.  مجموعه اشعار سیدعلی صالحی دفتر سوم از مجموعه اشعار سیدعلی صالحی که سال91 به چاپ رسید، متشکل از چهار کتاب است که ظاهرا محبوب‌ترین اشعار صالحی را…

ادامه مطلب

روایت شناسی در ادبیات پلیسی جنایی

زمان معنی ندارد، مگر این كه زمان مند شود، یعنی به بیان آید، یا به گفته ارسطو «روایت» شود. یعنی در واقع ساختار وجودی زمانمندی، زمانی به بروز می رسد كه «روایت» شود. اساساً «روایت» چه در رویكرد كلاسیك و چه با نگاهی مدرن یكی از مهم ترین عناصری است كه پدیدارهای نوشتاری را جذاب…

ادامه مطلب

مروری بر فیلم‌های تبلیغاتی کاندیداهای ریاست‌جمهوری/ سینما در خدمت سیاست

فرانک آرتا: 30 روز به زمان رای‌گیری یازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری مانده است و طبعا هر نامزدی قصد دارد از طریق تبلیغات، برنامه‌ها و نیات خود را در معرض قضاوت مردم قرار دهد. بدون شک ساخت «فیلم تبلیغاتی» گزینه مناسبی برای نمایش اقتدار نامزدها با‌توجه به برنامه‌هایشان در تلویزیون جمهوری اسلامی ایران است. اما بد نیست…

ادامه مطلب

مسئولیت نویسنده در دولت‌های فاسد نوشته ای از اسلاونکا دراکولیچ

گاردین : به‌عنوان یک انسان هرکسی مسئولیتی شخصی دارد، بخشی از این مسئولیت شخصی بازمی‌گردد به این‌که حتی در بی‌اخلاق‌ترین دولت‌ها و نظام‌ها هم رعایت اخلاق شخصی می‌تواند نجات‌بخش انسان از سقوط در قعر و چاهی باشد که دولت‌های بی‌اخلاق برای ما حفر کرده‌اند. ما معمولا وقتی مسئولیت شخصی داریم انسان‌های شادتری هستیم، حالا گاهی‌…

ادامه مطلب

اولی های داستان نویسی در ایران

اولین رمان فارسی را چه کسی و در چه سالی نوشته است؟ بدون شک پاسخ دقیقی برای این سئوال متصور نیست. اگرچه در برخی آثاری که به نحوی به تاریخ ادبیات ایران پرداخته اند، "سیاحتنامه ابراهیم بیگ" به عنوان اولین رمان فارسی معرفی شده است، اما با همان قاطعیت نیز می توان این ادعا را…

ادامه مطلب

گرانیگاه دردناکِ «مهدی سحابی» / آیا «پروست» مطرود بود؟

آیا «پروست» مطرود بود؟   شيما بهره‌مند   «مارسل پروست» و ترجمه اثر مهم او، «در جست‌وجوی زمان ازدست‌رفته» به زبان فارسی، در فضای ادبی ما به عنوان امری مساله‌زا دو دیدگاه متفاوت را برانگیخت. برخی مترجمان چون محمد قاضی، این اثر مدرن را ترجمه‌ناپذیر دانستند، مترجمانی چون مهدی سحابی، نیز بودند که این دیدگاه را «افسانه» خواندند: «اینها…

ادامه مطلب

خیانت و بازتاب آن در سینمای ایران: برف روی کاج ها ساخته پیمان معادی

نمی توان در این واقعیت تردید که بازتاب پارهای از مضامین به خصوص وقتی شکل گسترده و همه گیر پیدا می کند (البته در مواقعی که عنصری گیشه پسند محسوب نمی شود) ناشی از حقایقی ست که در سطح جامعه جریان دارد؛ با این فرض پر بیراه نیست اگر پرداختن به مضمون  خیانت تا این…

ادامه مطلب

نگاهی به مجموعه‌ داستان «ادبیات معاصر ایتالیا»، ترجمه «م. طاهر نوکنده»

«ادبیات معاصر ایتالیا»، مجموعه‌ای‌ است که به تازگی با ترجمه «م. طاهر نوکنده» توسط نشر «آوانوشت» منتشر شده است. بیشتر داستان‌های این مجموعه از نویسندگان متفاوتی انتخاب شده که در ایران کمتر شناخته شده و ترجمه شده‌اند. جدای از این انتخاب متفاوتِ ادبیات معاصر ایتالیا، در بیشتر کتاب‌های مجموعه نقد-مقاله‌ای نیز درباره نویسنده و جهان…

ادامه مطلب

اصغر فرهادی، نماد غرور ازدست‌رفته ایرانیان

این روزها نام اصغر فرهادی برای حضور در جشنواره کن دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است. به نظر من، اصغر فرهادی تبدیل به یک نماد غرور ازدست‌رفته ایرانی‌هایی شده که می‌خواهند اعتبار خودشان را در سطح بین‌المللی بازیابی کنند. آن‌ها می‌خواهند نگاه حقارت‌آمیزی را که در سطح جهان به ایرانی‌ها وجود دارند عوض کنند، هرچند ملت‌ها…

ادامه مطلب

جدال‌ رمان‌های ‌شهری و‌ روستایی‌ در نیمه‌ دوم‌ قرن‌ نوزدهم

تقریبا از آغاز 1874 رمانی در مجله «کرنهیل» در لندن به چاپ می‌رسد با عنوان «دور از اجتماع خشمگین». نویسنده این رمان هنوز آن‌قدر اعتماد‌به‌نفس ندارد که از نام حقیقی خود استفاده کند اما بعد از سه شماره، در حالی که رمان هنوز در صفحات آغازین خود است توجه خوانندگان باعث می‌شود «توماس هاردی» (1840-1928)…

ادامه مطلب